९. गीत मराठी गाऊ या

या कवितेत कवी प्रा. रामदास केदार यांनी मराठी भाषेचा गौरव केला आहे. मराठी भाषेची थोरवी, तिचा इतिहास आणि महाराष्ट्राची साहित्याची समृद्ध परंपरा घराघरांत पोहचवण्याचे आवाहन त्यांनी या कवितेतून केले आहे.

प्रतिभेचे पंख लावून, सूर्य नवा होऊ या
माय मराठी लेकरांनो, गीत मराठी गाऊ या

अर्थ: कवी म्हणतात की, हे मायमराठीच्या मुलांनो, आपण आपल्या बुद्धीचे आणि कल्पकतेचे (प्रतिभेचे) पंख लावून उंच भरारी घेऊ या. स्वतः कर्तृत्वाचा एक नवीन सूर्य बनून चमकू या आणि आपल्या लाडक्या मराठी भाषेचे गौरवगीत आनंदाने गाऊ या.

हे विश्वची माझे घर, ज्ञाना-तुका आठवू या
बहिणाई, शांताईच्या, कवितांना साठवू या

अर्थ: संत ज्ञानेश्वरांनी संपूर्ण जगालाच आपले घर मानले (हे विश्वची माझे घर). आपण संत ज्ञानेश्वर आणि संत तुकाराम यांच्या विचारांचे व ज्ञानाचे स्मरण करू या. तसेच, बहिणाबाई चौधरी आणि शांता शेळके यांच्यासारख्या श्रेष्ठ कवयित्रींच्या सुंदर कविता आपल्या मनात, हृदयात कायमच्या साठवून ठेवू या.

हिमालयाच्या शिखरावरती, शब्द मराठी पेरू या
माय मराठी लेकरांनो, गीत मराठी गाऊ या

अर्थ: आपली मराठी भाषा केवळ महाराष्ट्रापुरती मर्यादित न ठेवता, तिचा प्रसार देशाच्या कानाकोपऱ्यात करू या. हिमालयाच्या उंच शिखरांवरही मराठीचे शब्द पेरू या, म्हणजेच मराठीचा झेंडा संपूर्ण जगात अभिमानाने फडकवू या.

संमेलनांच्या सोहळ्यांचे, होवू या आपण वारकरी
साहित्याची पालखीही, नेऊ या आपण घरोघरी

अर्थ: ज्याप्रमाणे वारकरी पंढरपूरच्या वारीला आनंदाने जातात, त्याचप्रमाणे आपण मराठी साहित्य संमेलनांच्या सोहळ्यांचे वारकरी बनू या. मराठी साहित्याची ही ज्ञानाची पालखी आपण महाराष्ट्रातील प्रत्येक घराघरापर्यंत पोहोचवू या, जेणेकरून प्रत्येकाला वाचनाची आवड निर्माण होईल.

अमृताची गोडी अजूनी, थोडी-थोडी लावू या
माय मराठी लेकरांनो, गीत मराठी गाऊ या

अर्थ: मराठी भाषा ही अमृतापेक्षाही गोड आहे. या भाषेची गोडी, तिचे सौंदर्य आपण अजून वाढवू या आणि ती इतरांनाही थोडी-थोडी चाखायला शिकवू या. अशा या गोड मराठी माऊलीची मुले होऊन आपण तिचे गौरवगीत गात राहू या.

कवी- रामदास केदार

(संदर्भ :मराठी बालभारती इयत्ता ६ वी .)

१. आम्हांला हे समजले

प्र. १. आकृती पूर्ण करा.

(अ) प्रश्न: कवितेत आलेल्या संतांची नावे उत्तर: संत ज्ञानेश्वर (ज्ञाना) आणि संत तुकाराम (तुका)

(आ) प्रश्न: कवितेत आलेल्या कवयित्रींची नावे उत्तर: बहिणाबाई चौधरी (बहिणाई) आणि शांता शेळके (शांताई)

प्र. २. एका शब्दात उत्तर लिहा.

(अ) प्रश्न: गीत गाण्यासाठी आवाहन केलेली भाषा- उत्तर: मराठी

(आ) प्रश्न: कवितेतून विश्वाला दिलेली उपमा- उत्तर: घर (विश्वची माझे घर)

(इ) प्रश्न: मराठी शब्द पेरण्यासाठी सुचवलेले शिखर- उत्तर: हिमालय

(ई) प्रश्न: साहित्याची पालखी वाहणारे- उत्तर: आपण (मराठी लेकरे / वारकरी)

(उ) प्रश्न: साहित्याची पालखी नेण्यासाठीची जागा- उत्तर: घरोघरी

प्र. ३. कवितेतील खालील ओळींचा तुम्हांला समजलेला अर्थ लिहा.

(अ) प्रश्न: प्रतिभेचे पंख लावून, सूर्य नवा होऊ या.

उत्तर: आपल्या अंगी असलेल्या प्रतिभेच्या (नवनिर्मितीच्या क्षमतेच्या) बळावर आपण आकाशात उंच भरारी घेऊया आणि जगाला ज्ञान व प्रकाश देणारा एक नवीन सूर्य बनून आपले स्वकर्तृत्व सिद्ध करूया.

(आ) प्रश्न: शब्द मराठी पेरु या. उत्तर: जगात हिमालयाच्या शिखराइतक्या सर्वोच्च उंचीवर आपण आपली मराठी भाषा नेऊन पोहोचवूया आणि सर्वत्र मराठी भाषेचा व शब्दांचा अभिमानाने प्रसार करूया.

प्र. ४. दोन ते तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

(अ) प्रश्न: संमेलनाच्या सोहळ्याचे आपण वारकरी व्हावे, असे कवीला का वाटते ?

उत्तर: जसे वारकरी न चुकता आणि भक्तीभावाने वारीला जातात, तसेच आपणही मराठी साहित्य संमेलनांच्या सोहळ्यांमध्ये आनंदाने व अभिमानाने सहभागी झाले पाहिजे. मराठी साहित्याची पालखी घरोघरी पोहोचवून भाषेचा प्रसार करण्यासाठी आपण वारकरी व्हावे, असे कवीला वाटते.

(आ) प्रश्न: मराठी भाषेचा अभिमान कवीने कोणत्या शब्दांतून व्यक्त केला आहे?

उत्तर: कवीने मराठी भाषेला ‘अमृताची गोडी’ असे म्हटले आहे. तसेच, ‘ज्ञाना-तुका’, ‘बहिणाई-शांताई’ यांच्या महान साहित्याचा वारसा सांगत हिमालयाच्या शिखरावर मराठी शब्द पेरण्याचे आवाहन करून कवीने मराठीचा प्रचंड अभिमान व्यक्त केला आहे.

(इ) प्रश्न: कवीने आपल्याला ‘माय मराठी लेकरांनो’ असे का म्हटले असावे ?

उत्तर: मराठी ही आपली मातृभाषा आहे, म्हणजेच ती आपली आई (माय) आहे. आपण सर्वजण या महाराष्ट्राच्या मातीत आणि मराठी भाषेच्या कुशीत वाढलो आहोत, म्हणून कवीने अत्यंत जिव्हाळ्याने आपल्याला ‘माय मराठीची लेकरे’ असे म्हटले आहे.

प्र. ५. प्रश्न: या कवितेतील आलेल्या यमक जुळणाऱ्या शब्दांच्या जोड्या शोधून लिहा.

उत्तर: १. होऊ या – गाऊ या २. आठवू या – साठवू या ३. पेरु या – गाऊ या ४. वारकरी – घरोघरी ५. लावू या – गाऊ या

२. लिहिते होऊ या

प्रश्न: मराठी भाषा संवर्धनासाठी खाली दोन घोषवाक्ये दिलेली आहेत. त्यातील यमक जुळणारे शब्द अधोरेखित करा. या पद्धतीने आणखी तीन घोषवाक्ये तयार करा.

१. माय मराठीचा करा सन्मान, वाढवा तिचा मान!

२. घरोघरी मराठी बोलू या, मराठी भाषा समृद्ध करू या.)

उत्तर:

(१) अभिमान बाळगूया मराठी भाषेचा, वारसा जपूया महान परंपरेचा!

(२) संतांची ही माय बोली, जगात तिची कीर्ती भली!

(३) गोडी असे जिची अमृतासमान, तीच मराठी आमचा प्राण!

३. खेळू या शब्दांशी

प्र. १. प्रश्न: खालील शब्दांचे प्रत्येकी दोन अर्थ लिहा.

उत्तर:

(अ) कर – १. हात २. सरकारी सारा (टॅक्स)

(आ) हार – १. पराभव २. फुलांची माळ

(इ) जय – १. विजय २. एका मुलाचे नाव

(ई) मान – १. शरीराचा एक अवयव २. सन्मान / आदर

(उ) ग्रह – १. आकाशातील गोल (उदा. पृथ्वी, मंगळ) २. समज / विचार

प्र. २. प्रश्न: ‘लोक’ शब्दाला दुसरा शब्द जोडून अर्थपूर्ण शब्द तयार करा. (उदा., लोककथा)

उत्तर: १. लोकगीत २. लोककला ३. लोकसाहित्य ४. लोकनृत्य ५. लोकमान्य ६. लोकशाही

प्र. ३. प्रश्न: खाली दिलेल्या सर्वनामांचा उपयोग करून वाक्ये लिहा.

उत्तर:

(अ) तो – तो माझा जिवलग मित्र आहे.

(आ) कोण – दारावर कोण आले आहे ते पाहा.

(इ) आपण – आपण सर्व मिळून उद्या सहलीला जाऊया.

(ई) आम्ही – आम्ही रोज संध्याकाळी मैदानावर खेळतो.

(उ) स्वतः – रमेश आपले काम स्वतः पूर्ण करतो.

(ऊ) कोणाचा – हा सुंदर पेन कोणाचा आहे?

४. ओळखा पाहू

(अ) प्रश्न: अंगावर माझ्या काटे, आतून मी गोड, कोकणात मी वाढतो, चवीला नाही तोड- उत्तर: फणस

(आ) प्रश्न: पोटात माझ्या खूप ज्ञान, वाचले की मिळतो मान- उत्तर: पुस्तक

(इ) प्रश्न: राहते मी नकाशाच्या कोपऱ्यात, पण माझ्यामुळे तुम्हांला दिशा समजतात- उत्तर: दिशादर्शक (बाण / होकायंत्र)

(ई) प्रश्न: डोंगरदऱ्यातून मी खाली जोरात पडतो, पांढराशुभ्र फेस, जणू ढगच खाली उतरतो- उत्तर: धबधबा

कवी परिचय

प्रा. रामदास केदार हे महाराष्ट्रातील एक सुप्रसिद्ध कवी, साहित्यिक, गीतकार आणि प्राध्यापक आहेत. ते मूळचे लातूर जिल्ह्यातील उदगीर येथील रहिवासी असून शिक्षण क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. त्यांच्या साहित्याचा दर्जा आणि भाषेवरील प्रभुत्व यामुळे महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती मंडळाने (बालभारती) त्यांच्या ‘गीत मराठी गाऊ’ या अत्यंत लोकप्रिय कवितेचा समावेश इयत्ता ६ वीच्या मराठी पाठ्यपुस्तकात केला आहे. या सुप्रसिद्ध कवितेचे रचनाकार असण्यासोबतच त्यांनी काही चित्रपटांसाठी गीतलेखनही केले आहे. शिक्षण आणि साहित्याची सांगड घालत प्रा. रामदास केदार हे विद्यार्थ्यांमध्ये मराठी भाषेची गोडी निर्माण करण्यासाठी नेहमीच प्रयत्नशील असतात.

Also Read: ८. चांदोबास पत्र